Kazım ağa Salik ( Qezzaq )

1781 yılında Gazah bölgesinin Şıxlı köyünde dünyaya gelmiştir. Ahmet han’ın oğludur. Baba tarafından Şıxlı, anne tarafından ise Dilbaziler neslindendir. Her iki aile sadece Gazah bölgesinde değil, bütün Azerbaycan bölgesinde tanınmaktadır. Aileden çok sayıda ilim adamı ve sanatçı yetişmiştir. Şairin doğduğu Şıxlı köyünü de dedeleri imar etmişlerdir.

Heyransa hanım adlı bir kızı ve Yusuf ağa adlı bir oğlu olmuştur.

Kazım Ağa Salik, Türkçenin dışında, Farsçayı da mükemmel bilmektedir.

Salik, halk edebiyatının koşma ve geraylı gibi türlerinde önemli şiirler söylemiştir. Divan tarzında da şiirleri bulunan Salik, Ali Şir Nevâî’nin tesiri altında kalmıştır. Azerbaycan şiirinde “reddü’l ecez” adlı şiir türünü edebiyata getirmiş ve bu türün ilk örneklerini vermiştir.

Salik’in şiirlerinde; hayata bağlılık, insanları ve hayatı sevme başlıca temalardır.

1842 yılında, doğduğu ve hayatının tamamını geçirdiği Şıxlı köyünde vefat etmiştir.

Öz әsli vә nәsәbi barәsindә yazdığı şeirdә deyibdir:

Adım Kazım, vәli “Salik” lәqәb, şerdә mәşhurәm-
Ki, övtanım kәnari-Kür, şikargahım Qarayazi.
Binayi-bixi-nәxli-әslimiz Şәmkirdir әmma,
Vәli tifli-vücudumdur mәkidә şiri-Dilbazi.
Şeyxzadә deyәrlәr bizlәrә, gәlmiş Qazaxlıdan,
Şıxlı qәryәmizdir, hәm biziz ol qәryә ezazi!.. 

HAVALANIBDIR

Ey şahin cilvelim, şungar şivelim,
Durna tek tellerin cığalanıbdır.
Xeste könlüm onu görenden beri,
Çıxıb asimane, havalanıbdır.

Ey lebleri nabat, dehanı püste,
Çeker hesretini bu dili xeste,
Xal deyil görünen ağ sinen üste,
Bir Qur’an herfidir, qaralanıbdır.

Deme ki, sevdiyim seni nihandır,
Sene aşiqliyim xelqe eyandır,
Deyibsen: busemin qiymeti qandır,
Almaq üçün biraz bahalanıbdır.

Çox da menden kenar gezme ay peri,
Sensen könlüm zövqü, dilim ezberi,
Guşe-yi kuyini bulandan beri,
Derd-i bidermanım devalanıbdır.

Meclisler ziveri gördüyün Salik,
Xaqani, Enveri gördüyün Salik,
Şairler serveri gördüyün Salik,
Gel gör sensiz nece gedalanıbdır.

DÖNÜBDÜR

Ey perizad, nedir yene qaşlarm,
Eyilib, uçları yaye dönübdür?
Ay qabağın şö’le verir gün kimi,
Yanaqların bedr aya dönübdür?

Kemer kimi sarmaşaydım beline,
Hena kimi üz sürteydim eline,
Meğer nabat tökülübdür diline?
Dodaqların ter halvaya dönübdür.

Sallananda sanasan ki, xan gelir,
Ayine endamlı alişan gelir,
Danışanda mürde cisme can gelir,
Meğer nitqin Mesihaya dönübdür?

Gövde ayı her dem nöqsana saldın,
Sergerdanlıq çerx-i dövrana saldın,
Yusif kimi meni zindane saldın,
Meh camalın Züleyxa’ya dönübdür.

Sensen axır şux ü şengi Salikin,
Sensiz qırılıbdır hengi Salikin,
O gördüyün gülgez rengi Salikin,
Saralıban kehrebaye dönübdür.

GAZEL

Cahan, Salîk, bize çünki fenadır,
Duadır xeyrimiz, ancaq fenadır.

Ne sim ü zer qalıb baqi, ne emlak,
Tefaxür etmesin her kim qinadır.

Başın qovğasıdır tac-i mükellel,
Ecel baxmaz müressedir, minadır.

Bina-yi axiret tut, ey berader,
Temamı bunların çün bibinadır.

Ağarmış saqqalım, ger sürx görsen,
Dü çeşmim qanıdır, sanma henadir.

Gazah içrә olub şairlәr, әmma
Әsami onların biintәhadır.

Biri Vagif ki, mәşhuri-hәlayig,
Gözәl mәdhindә mәlumi-şümadır.

Biri hәstә Vidadi, tәbi mövzun–
Ki, bәhri-nәzmü şeri cabәcadır.

İlahi, ol iki mәğmum pirin
Günahi dәrdinә sәndәn dәvadır.

Biri “Şair” lәgәb mәzlum şair,
Hәdimi-padişahi-Kәrbәladır.

Biri Arif, kona cövr etdi dövran–
Ki, gürbәtdә şәhidü mübtәladır.

Hudavәnda, gulundur Әbdürәhman,
Tarәhhüm gıl biri çün Mustafadır.

Mәhali-Borçalıdan şair olmaz,
Çıhan bir Şәmsәdinlidәn Cәladır.

Biri Sadig, biri Kazım, hülasә;
Oların ismi ismi-evliyadır.

Gәzәl söylә ki, olsun yadigarın,
Gәzәl şәrh et ki, bu dünya fәnadır.

Gәl әl çәk, Salika, hәrcayi sözdәn,
Deyәrlәr ki, sәnә bәy bihәyadır.

Sәnә layig deyil bihudә sözlәr,
Sәnin tәbin ki, bundan masәvadır.

Dostu Yәhya bәyә yazmışdır:

Yәhya, gәl әl götür hәrcayi sözdәn,
Afitabi-ömrün bulmasın zәval,
Kәsb et bir kәmal.
Öylә sanma böylә keçәr dövranın,
Әgәr bәdr ayısan, eylә bir hәyal,
Olursan hilal.

Olursan hilal, gәddin hәmlәnir,
Yaşadıgca didәlәrin nәmlәnir,
Әglü fәhmin günü-gündәn kәmlәnir,
Gün dolanır, keçәr hәftә, mahü sal,
Ağarar saggal.

Ağarar saggalın, hәm sözün ötmәz,
Uşaglar sözünü hesaba gatmaz,
Öyüd-nәsihәtlәr beyninә batmaz,
Düşәr evin içrә hәr dәm gilü gal,
Olursan aval.

Olursan aval oğul-uşağa,
Dığırlarlar sәni üstdәn aşağa,
Adlanıban ta dönәrsәn mәşşağa,
Soyarlar pustunu әyalü әtfal,
Manәndi-çaggal.

Manәndi-çaggal ki, oldun kollarda,
Baha-baha gözün galır yollarda,
Günün keçәr biyabanda, çöllәrdә,
Galırsan pәrişan, pәjmürdә әhval,
Misali-abdal.

Misali-abdal ki, oldun bir sail,
Söylәdikcә sözün söylәrsәn zail,
Ondan sonra canın alır Әzrail,
Münkәr-Nәkir eylәr islamın sual,
Dilin olur lal.

Dilin olur lal heyvandan betәr,
Fәryadına oğul, nә bir gız yetәr,
Hәstә Salik onda bülbül tәk ötәr,
Olur cәnnәt guşu, açar pәrü bal,
Uçar bizәval.

Bayatılar

Zəmin nədir, səma nə,
Daşa tutar zəmanə,
Qəm xərmənində Salik,
Axır döndü səmanə.

Görünən Qaraçaldı,
Canım qaraçı aldı,
Sinəndən öpdü Salik,
Ağzını qara çaldı.

Yapışıb yüzmə zəli,
Danışır yüz məzəli,
Salik dost ətəyindən,
Ölüncə yüzməz əli.